Indeks Praw Pracowniczych Międzynarodowej Konfederacji Związków Zawodowych (ITUC) z 2026 roku po raz kolejny plasuje Szwajcarię w kategorii 3: systematyczne naruszenia praw. To plasuje ją obok takich krajów jak Belgia, Polska i Kanada. Klasyfikacja ta potwierdza trend obserwowany w ostatnich latach: pomimo stabilności gospodarczej, Szwajcaria nie gwarantuje w pełni podstawowych praw pracowników.
Według ustaleń Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP), głównym problemem jest w szczególności niewystarczająca ochrona przed zwolnieniami z przyczyn antyzwiązkowych. Konwencja nr 98 o prawie do wolności zrzeszania się i rokowań zbiorowych wymaga skutecznych gwarancji. W Szwajcarii jednak odszkodowanie za bezprawne zwolnienie jest ograniczone do maksymalnie sześciomiesięcznego wynagrodzenia i w praktyce zazwyczaj wynosi od dwóch do trzech miesięcy. MOP wyraźnie wzywa do stosowania sankcji odstraszających w wysokości dwunastomiesięcznego wynagrodzenia. Te słabości prawne sprawiają, że zaangażowanie związków zawodowych jest ryzykowne i osłabia siłę negocjacyjną w układach zbiorowych. Sytuacja ta przyczynia się do tego, że Szwajcaria pozostaje poniżej historycznej średniej europejskiej w dziedzinie praw pracowniczych. Porównanie z krajami sąsiednimi jest jednoznaczne: Niemcy, ocenione na 1, nadal gwarantują silną ochronę praw zbiorowych i indywidualnych. Szwajcaria natomiast stoi w miejscu, ponieważ nie eliminuje strukturalnych luk prawnych. Francja została obniżona do 3 w 2026 roku. MKZZ krytykuje nasilenie represji wobec działaczy związkowych, ograniczenia prawa do demonstracji oraz jednostronne praktyki w egzekwowaniu porozumień.
Ogólnie rzecz biorąc, tendencja jest niepokojąca: spadek praw w Europie zmniejsza przepaść między Szwajcarią a krajami, które historycznie cieszyły się silniejszą ochroną. Jak podkreśla MOP, kraje takie jak USA i Francja przyczyniają się obecnie do tego globalnego pogorszenia. Tendencja ta świadczy o rosnącej presji na wolności związkowe, a szerzej – na demokrację w miejscu pracy. Raport IndustriALL z 2026 r. na temat kryzysu praw pracowniczych w Europie potwierdza tę tendencję i wskazuje na ogólną erozję standardów na całym kontynencie. W tym kontekście brak postępów w Szwajcarii nie jest neutralny: potwierdza on, że często chwalony model partnerstwa społecznego opiera się na niewystarczających podstawach prawnych, gdy tylko konflikty się zaostrzają. Ilustruje to konkretny przykład: jeśli pracownik zostanie zwolniony za działalność związkową, zazwyczaj może otrzymać jedynie ograniczone odszkodowanie finansowe – bez prawa do automatycznego przywrócenia do pracy. To znacznie zmniejsza efekt odstraszający dla pracodawców i osłabia zbiorową organizację w firmach.
Te ustalenia wymagają podjęcia zdecydowanych działań: lepszej ochrony przed niesłusznymi zwolnieniami, rzeczywiście odstraszających sankcji oraz modernizacji prawa pracy w celu skutecznej ochrony wolności zrzeszania się. Bez konkretnych postępów Szwajcaria ryzykuje, że na stałe pozostanie w gronie krajów, w których podstawowe prawa pracownicze są zagwarantowane jedynie częściowo.
Marie Saulnier Bloch, Koordynacja Międzynarodowa w Unii